Miasto Statutowe Ostrawa - Oficjalny portal
  • Rozmiar czcionki:
  • A
  • A
  • A

Narzędzia osobiste

Historia miasta Ostrawy

ostatnio zmodyfikowane 2016-11-12 15:44 by Havránek Petr
Historia Ostrawy od zasiedlenia terenów po nowoczesne miasto

Pod legendarnym Landekiem

Landecká (Petřkovická) VenušeOstrawa otrzymała nazwę od rzeki Ostrawicy, która dzieli miasto na część morawską i śląską. Rdzeń słowa Ostrawa oznacza „ostro, szybko, bystrze cieknącą rzekę“. Zasiedlenie terenów, na których leży dzisiejsze miasto, jest udokumentowane już w starszej epoce kamiennej. Mniej więcej przed 25 tysiącami lat na wzgórzu Landek swoje obozowiska mieli łowcy mamutów, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. Najcenniejszym odkryciem dokonanym w roku 1953 była licząca 48 mm figurka, tors postaci kobiecej z hematytu, która jest nazywana Petřkovicką (Landecką) Wenus. Archeolodzy znaleźli dowody na to, że prawieczni łowcy używali węgla z pokładów wybiegających na powierzchnię jako paliwa. Chodzi o pierwsze udokumentowane użycie węgla kamiennego na świecie. Na legendarnym wzgórzu Landek w VIII stuleciu jedno ze swoich licznych grodzisk zbudował szczep słowiański Hołasiców. Kiedyś w drugiej połowie XIII wieku kamienny zamek założył tu król czeski Przemysław Otokar II.

 

Narodziny średniowiecznego miasta

Kostel sv. Václava na akvarelu z r. 1728

Do najstarszych wsi ostrawskich należy Polska (obecnie Śląska) Ostrawa, która jest wspomniana w jednym z dokumentów papieża Grzegorza IX już w 1229 roku. Do strzeżenia granicy między państwem polskim i czeskim na cyplu nad zbiegiem rzeki Łucyny z Ostrawicą został zbudowany Zamek Śląsko-Ostrawski odnotowany w dokumencie z roku 1297. Obecnej Morawskiej Ostrawie, której nazwa po raz pierwszy jest podana w testamencie biskupa ołomunieckiego Bruna ze Schauenburga w roku 1267, prawa miejskie zostały nadane z całą pewnością jeszcze przed rokiem 1279. Nowo budowane miasto stało się ośrodkiem dla wsi biskupich w okolicy. Jego punkt centralny stanowił czworokątny rynek (obecny plac Masaryka). W 1362 roku król i cesarz Karol IV przyznał mu prawo odbywania 16-dniowego targu dorocznego. Przywilej ten oznaczał podniesienie prestiżu Ostrawy, dzięki czemu miast na lewym brzegu Ostrawicy w XIV wieku mogło się przemienić na ważny punkt na mapie średniowiecznych kupców. Wojny husyckie życia miasta zbytnio nie zakłóciły. W roku 1438 na krótki okres zdobył go hetman husycki Jan Čapek ze Sán, a po nim wojownik Jan Talafus z Ostrowa. W roku 1437 Morawska Ostrawa ostatecznie została włączona do posiadłości hukvaldskiej, której losy dzieliła aż do roku 1848.


Zámek v Polské Ostravě na poč. 20. stoletíRozmach hamowały wojny i katastrofy

Jedynym kamiennym budynkiem w mieście, oprócz zamku (siedziby burgrabiego), był kościół św. Wacława (pierwsza pisemna wzmianka 1297). Podstawowy układ murów miejskich został zbudowany w latach 1371 – 1376. Budynek ratusza na obecnym placu Masaryka po raz pierwszy jest przypominamy w roku 1539. Poddany on został kilku przeróbkom budowlanym, współczesny wygląd pochodzi z roku 1859. W roku 1564 jest udokumentowane istnienie drewnianego kościółka św. Katarzyny w Hrabovej. W pierwszej połowie XVI stulecia pozycja Ostrawy umocniła się dzięki rozwojowi produkcji rzemieślniczej, przede wszystkim sukiennictwa, tkactwa i krawiectwa. Ważnym elementem gospodarki stała się intratna hodowla ryb. W roku 1533 miasto zakupiło wieś Čertovą Lhotę (obecne Mariánské Hory), a w roku 1555 Přívoz. W życie Morawskiej Ostrawy obok wypraw wojskowych niekorzystnie ingerowały też katastrofy żywiołowe – powodzie i pożary. Największy pożar w roku 1556 praktycznie zniszczył domy w rynku. W roku 1625 około połowy mieszkańców zmarło w wyniku epidemii morowej. W okresie wojny trzydziestoletniej Morawska Ostrawa należała do najbardziej poszkodowanych miast na ziemiach czeskich. Okupowały ją wojska duńskie, od roku 1642 od strony śląskiej Szwedzi.


Odkrycie węgla i huty obróciły kołem historii

Důl Šalamoun na pohlednici z poč. 20. století

Ożywienie życia gospodarczego w regionie ostrawskim przyniosło odkrycie węgla w roku 1763 w dolinie Burňa v Polskiej Ostrawie. Jego obecność cztery lata później potwierdził fachowiec górniczy Jan Jakub Lutz. Pomimo to regularne wydobycie właściciel posiadłości Franciszek Józef hrabia Wilczek rozpoczął dopiero w roku 1787. Przyłączenie Galicji do monarchii w 1772 roku umożliwiło poszerzenie handlu bydłem i częściowo pobudziło rozwój gospodarczy. Gwałtowny rozwój aglomeracji spowodowało w roku 1828 założenie huty we wsi Vítkovice przez arcybiskupa ołomunieckiego Rudolfa Habsburga. Podłączenie do Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda w roku 1847 za pośrednictwem dworców w Svinovie i Přívozie spowodowało, że Ostrawa w drugiej połowie XIX wieku stała się jednym najważniejszych ośrodków przemysłowych monarchii austro-węgierskiej. Rozkwit przemysłu wywołał też napływ ludności. W roku 1830 w Morawskiej Ostrawie mieszkało niespełna dwa tysiące ludzi, za pięćdziesiąt lat ich liczba przekroczyła 13 tysięcy. Znaczenie wzrósł udział ludności niemiecko- i polskojęzycznej. Ludność napływowa zamieszkała głównie szereg kolonii robotniczych w Polskiej Ostrawie, Vítkovicach i innych gminach. Życie społeczne i kulturalne narodowości żyjących w mieście na przełomie XIX i XX stulecia skupiało się w czeskim Domu Narodowym (obecnie Teatr J. Myrona), Domu Niemieckim (zniszczony pod koniec 2. wojny światowe), Domu Polskim i Teatrze Miejskim (obecnie Teatr A. Dvořáka). Najważniejszą budowlą kościelną była dokończona w roku 1889 bazylika pw. Boskiego Zbawiciela. Po powstaniu Republiki Czechosłowackiej w roku 1918 Ostrawa dzięki hutom i kopalniom zachowała wyżną pozycję gospodarczą i powoli przekształcała się w centrum administracyjne, społeczne i kulturalne.


Sen o Wielkiej Ostrawie się spełnił

Německý wehrmacht za mostem přes Odru v Petřkovicích 14. 3. 1939Na dzień 01. 01. 1924 r. została utworzona tzw. Wielka Ostrawa, która powstała przez połączenia siedmiu gmin morawskich w jedną całość (Morawska Ostrawa, Přívoz, Mariánské Hory, Vítkovice, Hrabůvka, Nová Ves oraz Zábřeh nad Odrą). To istotnie wpłynęło na rozwój budowlany miasta. Wyrósł szereg domów towarowych, banków, budynków administracyjnych. Najwięcej uwagi wzbudził uroczyście otwarty 28 października 1930 r. Nowy Ratusz z kwadratową, liczącą 75 m wysokości, przeszkloną wieżą. Na życie miasta w latach 1929 – 1934 wywarł wyraźny wpływ światowy kryzys gospodarczy. Po układzie monachijskim w jesieni 1938 r. i odstąpieniu terenów przygranicznych Niemcom tragedia Czechosłowacji Masaryka dostąpiła szczytu 15 marca 1939 r. w postaci okupacji nazistowskiej reszty kraju. Jednostki niemieckiego wehrmachtu wmaszerowały do Morawskiej Ostrawy jeszcze na dzień wcześniej. Największe zakłady przemysłowe jak Witkowicka Kompania Górnicza i Hutnicza czy Kolej Północna Cesarza Ferdynanda przeszył pod zarząd niemieckiego koncernu zakładów Göringa i przestawiły się produkcję wojenną. Zbliżający się koniec wojny w sierpniu 1944 r. przyniósł naloty aliantów anglo-amerykańskich, które poważnie uszkodziły miasto. Ostrawa i jej mieszkańcy doczekali wyzwolenia w dniu 30 kwietnia 1945 r. Wojska 4. frontu ukraińskiego Armii Czerwonej razem z 1. czechosłowacką brygadą pancerną uwieńczyły w ten sposób ciężkie i krwawe walki w ramach Operacji Ostrawsko-Opawskiej.


Stalowym sercem republiki

Výstavba sídliště Poruba v 50. letech 20. století

Po roku 1945 i w latach pięćdziesiątych XX wieku Czechosłowacja przestawiała się na rozwój górnictwa, stalownictwa i innych dziedzin przemysłu ciężkiego. Jego ośrodkiem stała się Ostrawa, w tym czasie nazywana „miastem węgla i stali“ albo też „stalowym sercem republiki“. W roku 1949 rozpoczęto budowę rozległego kompleksu przemysłowego Nowej Huty w Ostrawie-Kunčicach. Masywne wspieranie przemysłu ciężkiego oznaczało napływ nowej siły roboczej do Ostrawy i okolicy. W ówczesnych peryferyjnych dzielnicach miasta wyrósł szereg nowych osiedli, przede wszystkim Poruba, Zábřeh, Hrabůvka, później Výškovice i Dubina. Ostrawa w roku 1945 stała się siedzibą Wyższej Szkoły Górniczej (przeniesiona z Příbramia) oraz filii Wydziału Pedagogicznego brneńskiego Uniwersytetu Masaryka. Usamodzielniła się ona w roku 1959, natomiast w roku 1991 wydział został włączony do nowo powstałego Uniwersytetu Ostrawskiego. Życie kulturalne i społeczne zapewniały dwie stałe sceny obecny Teatr Antonína Dvořáka (od r. 1945 Teatr Ziemski, 1949 – 1990 Teatr Zdeňka Nejedlégo) oraz Teatr Jiřego Myrona (Dom Narodowy, 1945 – 1954 Teatr Ludowy). Wzięciem głównie wśród młodych widzów cieszy się Teatr Petra Bezruča (założony w r. 1948 jako Teatr Młodych) oraz Scena Kameralna Aréna (od roku 1951 Teatr Muzyki). Dla młodych widzów w roku 1946 została otwarta amatorska scena kukiełkowe o nazwie Drewniane Królestwo, od roku 1953 zawodowy Teatr Lalek. W roku 1954 rozpoczęła swoją działalność koncertową obecna Filharmonia Janáčka Ostrawa.


Na drodze ku wolności i demokracji

Masarykovo náměstí v centru OstravyDo istotnych zmian politycznych i gospodarczych doszło po roku 1989. Ostrawa stała się miastem statutowy na czele z prezydentem, zarządem i radą miasta wybieraną w wolnych i demokratycznych wyborach. W wyniku restrukturyzacji przemysłu w zdecydowany sposób została zatrzymana działalność górnicza. Ostatni wózek węgla wydobyty 30 czerwca 1994 r. z szybu „Odra“ w Přívozie (wcześniej Kopalnia „František“) zakończył ponad dwa stulecia trwającą historię prowadzenia aktywnej eksploatacji górniczej w Ostrawie. Vítkovickie wielkie piece, stanowiące wyraźną dominantę miasta, wygasły w roku 1998. W Vítkovicach zaczęsto się przestawiać na produkcję maszynową. Na terenie miasta stalownictwo skoncentrowało się w Nowej Hucie (obecnie Arcelor Mittal). Na mocy bulli papieskiej Ad Christifidelium spirituali, wydanej przez Jana Pawła II, w dniu 30 maja 1996 r. Ostrawa stała się miastem siedziby diecezji ostrawsko-opawskiej. Bazylika Boskiego Zbawiciela została podniesiona do katedry. Dramatycznym wydarzeniem w życiu miasta i wielu jego mieszkańców była powódź w lipcu 1997 roku, oznaczana jako „tysiącletnia woda“. Szkody spowodowane największą powodzią w historii Ostrawy zostały oszacowane na ponad cztery miliardy koron. Od roku 2000 Ostrawa stała się stołecznym miastem nowo utworzonego okręgu ostrawskiego, obecnie morawsko-śląskiego.

Kontakt

599 499 311

844 121 314


Tablica rozdzielcza

599 444 444